1با تشخيص سطح فعلي دانش و تجربيات دانش آموزان ، بايد به تدارك آموزش هاي جبراني و يا ارائه تمرينها و فعاليتهاي آموزشي مناسبي اقدام نمود . بنابراين براي تشخيص ميزان اطلاعات فراگيران بايستي در هنگام طراحي تدريس (طرح درس ) براي طرح سئوالاتي با هدف انجام ارزشيابي تشخيصي در موارد زير بكار برده شود :

الف – تشخيص فراگيراني كه توانايي هاي لازم براي ورود به بحث جديد را ندارند

ب – تشخيص فراگيراني كه در مطالب درسي دچار اشكال هستند

ج – تشخيص مشكلات و نقاط ضعف فراگيران در يادگيري

ارزشيابي تكويني (مرحله اي ) :

معمولاً در حين آموزش و تدريس بكار مي رود . زماني به اجرا در مي آيد كه فعاليتهاي آموزشي هنوز جريان دارد و يادگيري دانش آموزان در حال تكويل يا شكل گيري است

منظور اصلي از ارزشيابي تكويني پي بردن به ميزان دانش ، نگرش و مهارتهاي فراگير در قسمت هاي خاصي از درس و تعيين آن قسمتهايي است كه دانش آموزان در آنها مهارت كافي نيافته اند

موارد استفاده از ارزشيابي تكويني :

الف – پيشرفت گام به گام  فرآيند ياددهي يادگيري

ب – ارائه بازخورد سريع به دانش آموزان

ج – اصلاح روش تدريس

ارزشيابي تراكمي :

در پايان آموزش و تدريس بكار مي رود . منظور اصلي از اجراي ارزشيابي پاياني ، كسب اطلاع از كم و كيف نتايج مورد انتظار يا هدفهاي آموزشي درس است ، معمولا ناظر بر ارزشيابي هدفهاي  نهايي    آموزشي است ، ارتباط بسيار نزديكي بين هدفهاي آموزشي و رزشيابي پاياني وجود دارد ، از هر هدف آموزشي معمولاً مي توان چندين سئوال از سئوالات آزمون ارزشيابي پاياني را استخراج نمود :

مثال : اسهال يعني چه  ؟

الف – اجابت مزاج سه بار يا بيشتر در روز

ب – مدفوع شل و آبكي

ج – مدفوع شل و آبكي

د – دفع زياد مدفوع عادي

جدول مشخصات آزمون :

بهترين آزمون براي يك درس ، آزموني خواهد بود كه تمامي مطالب درسي و كليه هدفهاي آموزشي آن درس را شامل باشد بعد محتوا نشان دهنده رئوس مطالب و جزئيات موضوع درسي  است كه مي خواهيم براي آن آزمون تهيه نمائيم . بعد هدف ، هدفهاي آموزشي را نشان مي دهد و حاوي اطلاعات ديگري از جمله سطح هر هدف ، بر اساس طبقه بندي هدفهاي آموزشي است

نوزيع سئوالات : سئوالات آزمون به چه صورتي در ميان هدفها و عنوان هاي درس توزيع شده است

بارم يا نمره اي كه به هر سئوال اختصاص يافته است را مشخص نمائيم

نتيجه :  چون ارزشيابي تراكمي در پايان تدريس و يا پايان دوره آموزشي صورت ميگيرد ، نتايج و اطلاعات آن را نمي توان در جريان تدريسي به كار برد  اما براي اصلاح كل طرح تدريس و جراي بعد طرح ها مي تواند به خوبي مورد استفاده واقع شود و به مرور زمان با اعمال نتايج آن به اصلاح ساختار كلي اجزاء فرآيند تدريس دست يافت .

هدف : تعيين ميزان تغييرات مطلوب در رفتار فراگير در پايان دوره يا واحد درسي (هدفهاي آموزشي )

زمان انجام : پس از تدريس

ابزار : آزمون ، آزمون نهايي

نتايج : تعيين علل و مشكلات آموخته هاي فراگيران در رسيدن به هدف هاي آموزشي و نحوه كاركرد اجزاي فرآيند تدريس

كاربرد : اطلاع  از كم و كيف دستيابي به اهداف آموزشي ، ارائه بازخورد به فراگيران ، اصلاح و يازنگري اجزاي فرآيند تدريس

هدف : تعيين سطح آموخته هاي فراگيران ، تعيين فعاليتهاي تكميلي و تمرين براي تثبيت آموخته ها ، ارزيابي نحوه كاركرد اجزاي فرآيند تدريس

روشهاي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي :

منظور از انجام ارزشيابي پيشرفت تحصيلي ، سنجش ميزان تحقق هدف هاي آموزشي است . اين ارزشيابي در مراحل مختلفي شامل قبل ، ضمن و بعد از تدريس صورت مي گيرد . اهداف آموزشي و آزمون بايد بايكديگر همخواني داشته باشند ، در طراحي آزمون بايد بيان روشن و دقيقي  از اهداف آموزش و تدريس در اختيار داشته باشيم

روشهاي عمده ارزشيابي پيشرفت تحصيلي : روش محدود و روش نامحدود

محدود يا نامحدود بودن به عامل زمان و تفسير ارزشيابي توجه دارد

روش محدود شامل آزمون هاي كتبي ، شفاهي  و عملي است و روش نامحدود شامل مصاحبه هاي هدايت شده ، گفتگوي آزاد ، مشاهده و يادداشت  برداري مشاهدات ، پرسش نامه ها و غيره

انواع آزمون ها :

از نظر ساخت ، آزمونهاي معلم ساخته و آزمون هاي ميزان شده (استاندارد )

از نظر اجرا : آزمونهاي انفرادي و گروهي

از نظر مدت اجرا : محدود مدت و آزاد مدت

از نظر نوع پاسخ : آزمونهاي شفاهي و كتبي ( گسترده پاسخ ، محدود پاسخ ، گزيده پاسخ (عيني ) )

نكات كلي براي تهيه انواع آزمونها :

جدول مشخصات آزمون (هدف – محتوا ) ، توزيع سئوالات ، تهيه پيش نويس سئوال ها ، بررسي و تجديد نظر پيش نويس سئوالها پس از چند روز ، توجه به تطابق و همخواني سئوالات ، بررسي و انتقاد از سئوال هاي آزمون توسط ساير همكاران ، تهيه سئوال بيش از تعداد مورد نياز ، استفاده از انواع مختلف سئوالات  آزمون طراحي و اجراي ارزشيابي هاي متعدد در طول يك دوره اموزشي ( در فاصله زماني متعدد )

آزمونهاي شفاهي :

خصوصيات :  بدانيم فراگير چگونه  و تا چه حد مي تواند اين آگاهي را براي ديگران تشريح كند ، مي تواند بازخوردي فوري و به موقع داشته باشند ، وسيله مناسبي براي ارزشيابي اهداف رواني حركتي تلقي مي شود

محدوديتها : ذهني بودن ، كم اعتباري ، مستلزم صرف وقت زياد ، تاثير رواني و ويژيگيهاي  ارزيابي كننده و ارزيابي شونده در آن موثر است

آزمونهاي كتبي : 1- آزمونهاي گسترده پاسخ ، 2- آزمونهاي محدود پاسخ ، 3- آزمونهاي گزيده پاسخ (عيني )

آزمونهاي گسترده پاسح :

مزيت : براي اندازه گيري سطوح بالاي طبقه بندي هدفهاي آموزشي يعني كاربرد ، تجزيه و تحليل ، تركيب و ارزشيابي بسيار مفيد تر از آزمونهاي كوتاه پاسخ و گزيده پاسخ  (عيني ) هستند . پاسخ دهنده  در بيان و ارائه پاسخ خود ، آزادي عملي بيشتري دارد .

مشكلات :

1-     در تصحيح برگه ها ممكن است نظر شخصي تصحيح كننده  دخالت كند و از دقت و عينيت نمرات بكاهد

2-     ارزشيابي با استفاده از اين آزمون ها ، به ويژه  زماني كه  تعداد   آزمون شونده  زياد باشد وقت گير است

3-     اين آزمون نمونه كوچكي از مطالب تدريس شده و هدفهاي آموزشي را به دست مي دهد و پوشش مناسبي به تمامي مطالب و محتواي آموزشي ندارند

در مجموع مي توان گفت عليرغم محدوديتهايي كه اين نوع آزمون دارد وسيله بسيار مناسبي براي ارتقاء سطح يادگيري فراگيران محسوب مي شود 

مثال 1 : براي درسي كه تدريس مي كنيد  يا قرار است در آينده آن را درس بدهيد ، يك طرح كامل براي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي دانش آموزان آن درس تهيه  كنيد  .  مرحلي را كه بايد طي كنيد ، وسايلي كه به كار خواهيد گرفت و دلايلي كه براي انتخاب خود داريد را شرح دهيد .

مثال 2 – پايش رشد ك.دكان و راههاي انجام آن را توضيح دهيد

آزمونهاي گسترده پاسخ را چگونه تهيه كنيم ؟

الف – سئوال را طوري تهيه نماييد كه به طور مستقيم به هدفهاي آموزشي مورد اندازه گيري مربوط باشد

ب – سئوال را ط.ري بنويسيد كه موضوع مهمي را در برداشته باشد

ج – سئوال را به گونه اي طرح نمائيد كه حتي الامكان سظوح بالاتر هدفهاي شناختي را در برداشته باشند

د – سئوال آزمون را خيلي واضح و مشخص بنويسيد

ه – در تهيه سئوالات گسترده پاسخ از كاربرد كلمات چه كسي ، چه وقت ، كجا و جز اينها كه بعنوان قيد هاي محدود كننده هستند خودداري كنيد

و – از همه دانش آموزان بخواهيد  كه به همه سئوال ها پاسخ دهند و از طرح سئوالات اضافه براي انتخاب دانش آموزان از بين انها بايد اجتناب شود

ز – زمان كافي به پاسخ دهندگان بدهيهد و براي هر سئوال وقت جداگانه اي پيشنهاد نماييد

ح – با طرح سئوالاتي كه به پاسخ كوتاه تري نياز دارند ، تعداد سئوالات را افزايش دهيد

ط – يك راهنماي پاسخ يا جواب نمونه تهيه نماييد و نكات كليدي و مهم پاسخ ها واحد آن مشخص نماييد

ي – پاسخ هاي هر سئوال را يك به يك بررسي نماييد و پس از ارزشيابي يك سئوال از تمامي دانش آموزان و پاسخ سئوال بعدي را بخوانيد

ك – اشتباهات در پاسخ ها را مهم تلقي نماييد و در پي علل و مشكلات يادگيرنده در پاسخدهي باشيد .

2- آزمونهاي محدود پاسخ :

آزمونهاي محدود پاسخ معمولا براي ارزشيابي و دستيابي به اهداف پايين تر سط سطح شناختي مناسب ترند و ارزشيابي توانايي هاي بالاتر شناختي به وسيله اين گونه سئوالها دشوار است

مثال 1 : منظور از گروه هدف برنامه هاي بهداشتي چيست ؟

مثال 2 : بافت را تعريف كنيد

سئوال كامل كردني :

افرادي كه به خدمات موجود در يك برنامه نياز دارند و مي بايست آنها را دريافت كنند …………….. ناميده مي شوند

سئوالات آزمونهاي محدود پاسخ را چگونه طراحي كنيم ؟

الف – سعي كنيد هر يك از سئوالات ، مطلب مهمي را اندازه گيري كند

ب – سئوال به صورت واضح و مشخص ، مطلب خاصي را در نظر داشته باشد

مثال نامناسب :

1-     برگ تنباكو چيست (نيكوتين )

2-     برگ تنباكو داراي ………………… است (نيكوتين )

مثال مناسب :

1-     نام ماده مضري كه در برگ تنباكو وجود دارد چيست ؟ (نيكوتين )

2-     ماده مضري كه در برگ تنباكو وجود دارد ……………….. نام دارد ( نيكوتين )

ج – براي سئوالهايي كه پاسخ عددي دارند واحد مقياس و ميزان وقت را كه در مقدار  مخاسبات  بايد رعايت شود را مشخص نماييد

سئوال نامناسب : حداقل مقدار شير مورد نياز يك پسربچه چهارده سله چه مقدار است ؟

سئوال مناسب : حداقل مقدار شير مورد نياز يك پسر بچه چهارده ساله چند ليوان در روز است ؟

د  - در سئوال كامل كردني تنها عبارات و يا كلمات مهم را حذف كنيد

مثال : مجموعه سلولهايي كه ساختمان يكسان دارند و كار يكساني انجام مي دهند ………………… نام دارد

ه – چنانچه از انواع مختلف سئوالهاي محدود پاسخ مي خواهيد استفده كنيد آنها را به ترتيب در كنار يكديگر قرار دهيد

و – تعداد زيادي جاي خالي در سئوالهاي كامل كردني منظور نكنيد .